एस एम टी इत्यस्य किम् अर्थः ? सतहमाउण्ट् प्रौद्योगिक्याः सम्पूर्णः मार्गदर्शिका

यदि भवान् कदापि चिन्तितवान् यत् अद्यतनं इलेक्ट्रॉनिक्सं कथं एतावत् शीघ्रं एतावत् लघु च निर्मितं भवति तर्हि भवान् पूर्वमेव जगत् स्पृष्टवान् अस्तिmenu item.

अतः प्रत्यक्षतया प्रश्नस्य उत्तरं दद्मः-

एसएमटी इत्यस्य अर्थः अस्ति सरफेस् माउण्ट् टेक्नोलॉजी-सर्किट बोर्ड् इत्यस्य निर्माणस्य आधुनिकप्रक्रिया यत् साक्षात् पीसीबी-पृष्ठे लघु-लघु-इलेक्ट्रॉनिक-घटकं स्थापयित्वा पुनः प्रवाह-ओवन-मध्ये मिलापं कृत्वा स्थापयति थ्रू-होल् पद्धतीनां तुलने एसएमटी लघुतरं उत्पादं, द्रुततरं स्वचालितं संयोजनं, उच्चतरविश्वसनीयतां, द्विपक्षीयविन्यासं च सक्षमं करोति ।

संक्षेपेण, २.एस एम टी इति प्रौद्योगिकी आधुनिकं इलेक्ट्रॉनिक्सं सम्भवं करोति— स्मार्टफोन-एलईडी-प्रदर्शनात् आरभ्य कार-चिकित्सायन्त्राणि यावत् ।

एस एम टी वस्तुतः किम् अस्ति

एसएमटी इत्यस्मात् पूर्वं प्रत्येकं घटके दीर्घाः धातु-सीसाः आसन् ये पीसीबी-मध्ये छिद्रैः धक्काय परे पार्श्वे सोल्डर-कृताः भवन्ति स्म ।
सः पुरातनः विधिः इति उच्यतेथ्रू-होल टेक्नोलॉजी (THT) 1.1.— मन्दं, विशालं, श्रमप्रधानं च ।

एसएमटी इत्यस्य अर्थः अस्ति सरफेस् माउण्ट् टेक्नोलॉजी-सर्किट बोर्ड् इत्यस्य निर्माणस्य आधुनिकप्रक्रिया यत् साक्षात् पीसीबी-पृष्ठे लघु-लघु-इलेक्ट्रॉनिक-घटकं स्थापयित्वा पुनः प्रवाह-ओवन-मध्ये मिलापं कृत्वा स्थापयति थ्रू-होल् पद्धतीनां तुलने एसएमटी लघुतरं उत्पादं, द्रुततरं स्वचालितं संयोजनं, उच्चतरविश्वसनीयतां, द्विपक्षीयविन्यासं च सक्षमं करोति ।

न अधिकं छिद्रं, न अधिकं मैनुअल् सोल्डरिंग् — केवलं स्वच्छं, द्रुतं, स्वचालितं संयोजनम् ।

सः एव एस एम टी इत्यस्य यथार्थः अर्थः अस्ति यत् -

घटकान् प्रत्यक्षतया बोर्डस्य पृष्ठे स्थापयित्वा सोल्डरिंग् कृत्वा सर्किट् बोर्ड् निर्मातुं उच्च-सटीकता, स्वचालितः उपायः ।

एस एम टी की पृष्ठभूमि

सरफेस् माउण्ट् टेक्नोलॉजी इत्यस्य कथा अर्धशतकाधिककालात् पूर्वं प्रचलति ।
१९६० तमे वर्षे ।IBMइति प्रक्रियायाः प्रयोगं कर्तुं आरब्धवान्समतल माउंटिंग, यत् प्रत्यक्षतया मुद्रितपरिपथफलकेषु घटकानां स्थापनस्य प्रारम्भिकरूपम् आसीत् । तदनन्तरं दशकद्वये एषा अवधारणा अधुना वयं यत् वदामः तत् रूपेण विकसिताmenu item.

१९७० तमे दशके मध्यभागे निर्मातारः पूर्वमेव उत्पादनार्थं पृष्ठीयमाउण्टिङ्ग् इत्यस्य उपयोगं कुर्वन्ति स्मघडिकाः गणकयन्त्राणि च, लघुतरस्य, द्रुततरस्य च संयोजनस्य लाभं गृहीत्वा।
परन्तु १९८० तमे दशके एव — यदा इलेक्ट्रॉनिकघटकानाम् अत्यन्तं लघुत्वं जातम् — तदा एव एसएमटी यथार्थतया उड्डीयत ।

इत्यनेन1986, पृष्ठीय-माउण्टेड्-यन्त्राणि (SMDs) प्रायः10%सर्वेषां इलेक्ट्रॉनिकसङ्घटनानाम्।
इदानीम्‌चतुर्वर्षेभ्यः अनन्तरं, ते अभवन्प्रबलविधिःविश्वव्यापी PCB निर्माणार्थं।

अस्मिन् विकासे उद्योगे अनेके सम्बद्धाः पदाः सामान्याः अभवन् ।

• एस एम डी– पृष्ठीय-माउंट उपकरण

• एस एम ए– पृष्ठीय-माउंट विधानसभा

• एस एम सी– पृष्ठीय-माउंट घटक

• जूनियर उच्च विद्यालय– सतह-माउंट संकुल

• वयम्‌– पृष्ठीय-माउण्ट उपकरण

एते पदाः मिलित्वा तस्य पारिस्थितिकीतन्त्रस्य वर्णनं कुर्वन्ति यया एसएमटी आधुनिकविद्युत्निर्माणस्य आधारः अभवत् ।

SMT कथं कार्यं करोति — Step by Step

SMT उत्पादनपङ्क्तौ वस्तुतः किं भवति इति भ्रमामः ।
अत्र भवतः दूरभाषस्य मुख्यबोर्डस्य अथवा LED नियन्त्रणकार्डस्य जन्म कथं भवति:

1. मिलाप पेस्ट मुद्रण

धातु-स्टेन्सिल्-इत्यस्य उपयोगेन पीसीबी-उपरि सोल्डर-पेस्ट्-इत्यस्य कृशः स्तरः प्रयोज्यते ।
एषा पेस्ट् पश्चात् द्रवित्वा घटकान् स्थाने धारयिष्यति ।

2. Pick and Place इति

रोबोटिकयन्त्राणि आह्वयन्तिपिक-एण्ड्-प्लेस् प्रणाल्याःरीलतः SMD घटकान् उद्धृत्य सोल्डर पेस्ट् पैड् इत्यत्र सटीकरूपेण स्थापयन्तु।
प्रत्येकं यन्त्रं प्रतिघण्टां दशसहस्राणि भागानि माउण्ट् कर्तुं शक्नोति ।

3. पुनः प्रवाह टांका

पीसीबी कपुनः प्रवाहित ओवन, यत्र तापः मिलापपिष्टं द्रवयति, प्रत्येकं भागं स्थायिरूपेण फलकस्य सह बन्धयति ।
शीतलीकरणानन्तरं प्रत्येकं सन्धिः ठोसः विश्वसनीयः च भवति ।

4. निरीक्षण एवं परीक्षण

कॅमेरा तथा संवेदकाः (inअओइअथवा एक्स-रे प्रणाली) प्रत्येकं सोल्डर-संधिं सटीकतायै परीक्षन्ते ।
यदि दोषः दृश्यते तर्हि कुशलैः अभियंतैः हस्तचलितरूपेण पुनः कार्यं क्रियते ।

सा समग्रप्रक्रिया — नग्नफलकात् पूर्णपरिपथपर्यन्तं — कतिपयानि निमेषाणि एव भवन्ति ।

SMT इत्येतत् किमर्थम् एतावत् महत्त्वपूर्णं करोति

आधुनिकविद्युत्निर्माणस्य मेरुदण्डः इति भवन्तः एसएमटी इति चिन्तयितुं शक्नुवन्ति ।
अत्र किमर्थं महत्त्वपूर्णम् अस्ति -

• लघुकरणम् : १.एतेन सहस्राणि घटकानि लघुफलकेषु उपयुज्यन्ते ।

• स्वचालनम् : १.यन्त्राणि कार्यं कुर्वन्ति, उत्पादनं शीघ्रं, अधिकं सुसंगतं च भवति ।

• प्रदर्शनम्‌:लघुविद्युत्मार्गस्य अर्थः भवति न्यूनसंकेतहानिः, उत्तमविश्वसनीयता च ।

• व्ययदक्षता : १.एकदा स्थापितं जातं चेत् एसएमटी श्रमस्य सामग्रीव्ययस्य च नाटकीयरूपेण न्यूनीकरणं करोति ।

• लचीलापनम् : १.घटकाः PCB इत्यस्य उभयतः स्थापयितुं शक्यन्ते ।

SMT विना अस्माकं कृते संकुचितं लैपटॉप्, स्मार्टघटिका, LED भित्तिः वा न स्यात् — सर्वं अद्यापि १९८० तमे दशके इलेक्ट्रॉनिक्स इव दृश्यते स्म ।

SMT vs. SMD — किं भेदः ?

अत्रैव जनाः प्रायः भ्रमिताः भवन्ति ।

• menu item = सतह माउण्ट् प्रौद्योगिकी→ दप्रक्रिया विधिः वा

• एस एम डी = सतह माउण्ट् उपकरण→ दवास्तविक घटकतस्मिन् प्रक्रियायां प्रयुक्तः

अतः, एसएमटी अस्तिकथम्‌कृतं, एसएमडी च अस्तिकिम्‌स्थाप्यते ।
एसएमटी पाकशाला इति चिन्तयन्तु, एसएमडी च सामग्रीरूपेण चिन्तयन्तु।

एसएमटी बनाम थ्रू-होल टेक्नोलॉजी

Through-hole इत्यस्य स्थानं अद्यापि अस्ति — संयोजकानाम्, बृहत् संधारित्राणां, अथवा शक्तिमॉड्यूलानां कृते — ।
अन्यस्य तु सर्वस्य कृते .एस एम टी इति मानकम्.

SMT इत्यस्य वास्तविक-विश्वस्य उदाहरणानि कार्ये

भवन्तः सर्वत्र SMT प्राप्नुवन्ति:

• स्मार्टफोनाः : १.भवतः दूरभाषस्य बोर्डस्य प्रत्येकं माइक्रोचिप् प्रतिरोधकं च पृष्ठभागे स्थापितं भवति ।

• एलईडी प्रकाशः : १.SMD2835 तथा SMD5050 LEDs SMT रेखानां उपयोगेन माउण्ट् भवन्ति ।

• वाहनव्यवस्थाः : १.इञ्जिननियन्त्रकाः, डैशबोर्डप्रदर्शनानि, संवेदकाः च ।

• चिकित्सायन्त्राणि : १.संकुचितनिरीक्षकाः निदानसाधनं च।

• औद्योगिकनियन्त्रणम् : १.रोबोट्, संवेदकाः, स्वचालनप्रणाली।

मूलतः यदि अस्य सर्किट् बोर्ड् अस्ति तर्हि एसएमटी इत्यनेन सह निर्मितम् आसीत् ।

एसएमटी रेखायाः अन्तः किं भवति

पूर्णा एसएमटी उत्पादनपङ्क्तौ सामान्यतया अन्तर्भवति:

1. पीसीबी लोडर– स्वयमेव फलकानाम् आहारं ददाति।

2. मिलाप पेस्ट मुद्रक– सटीकं मिलाप-पेस्ट-प्रतिमानं मुद्रयति ।

3. पिक एण्ड प्लेस मशीन– सर्वान् SMD भागान् स्थापयति।

4. पुनः प्रवाह ओवन– मिलापं द्रवयति, भागान् स्थाने ताडयति च।

5. एओआई (स्वचालित प्रकाशिक निरीक्षण) २.– सोल्डर-अथवा प्लेसमेण्ट्-दोषाणां जाँचं करोति ।

6. अनलोडर– परीक्षणार्थं सज्जानि समाप्तफलकानि स्तम्भयन्ति।

इयं पूर्णतया स्वचालितप्रक्रिया अस्ति या विश्वस्य कारखानेषु दिवारात्रौ प्रचलति।

एसएमटी इत्यस्य लाभाः सीमाः च

✅ लाभाः

• उच्च उत्पादनवेग

• सुसंगत गुण

• संकुचितं लघु च डिजाइनम्

• समग्रव्ययः न्यूनः

• लघु-बृहत्-बैच-निर्माणार्थं उपयुक्तम्

⚠️ सीमाः

• हस्तचलितरूपेण पुनः कार्यं कर्तुं कठिनम्

• पुनः प्रवाहस्य समये तापस्य प्रति संवेदनशीलः

• सटीकं उपकरणं स्वच्छानि परिस्थितयः च आवश्यकाः सन्ति

एताभिः सीमाभिः अपि अद्यत्वे इलेक्ट्रॉनिक्स-क्षेत्रे एसएमटी सर्वाधिकं कुशलं, स्केल-करणीयं च निर्माणपद्धतिः अस्ति ।

एस एम टी के भविष्य

आधुनिकाः एसएमटी-कारखानानि चतुराः भवन्ति ।
एआइ तथा यन्त्रशिक्षणम् अधुना निरीक्षणप्रणालीषु स्वयमेव दोषान् ज्ञातुं साहाय्यं करोति ।
IoT प्रौद्योगिक्याः कारणात् प्रत्येकं यन्त्रं अभियंतानां कृते वास्तविकसमयदत्तांशं प्रसारयितुं शक्नोति ।
पूर्वानुमानात्मकं अनुरक्षणं भङ्गं भवितुं पूर्वं स्थगयितुं शक्नोति।

अन्येषु शब्देषु .एसएमटी स्वचालनात् बुद्धिमत्तां प्रति गच्छति— स्मार्ट-निर्माणस्य हृदयम् ।

त्वरित पुनरावलोकनम् : एसएमटी इत्यस्य किम् अर्थः ?

अतः, यदि पुनः कश्चित् भवन्तं पृच्छति“एसएमटी इत्यस्य किम् अर्थः?”,
एकस्मिन् स्पष्टवाक्ये उत्तरं दातुं शक्नुवन्ति-

“एसएमटी इत्यस्य अर्थः सरफेस् माउण्ट् टेक्नोलॉजी — बोर्डस्य पृष्ठे प्रत्यक्षतया घटकान् माउण्ट् कृत्वा सर्किट् बोर्ड् निर्मातुं स्वचालितप्रक्रिया।”

तत् पूर्णं चित्रम् — सरलं, समीचीनं, व्यावहारिकं च ।

GEEKVALUE – भवतः SMT भागीदारस्य विषये

इत्युपरिGEEKVALUE, वयं शतशः कारखानानां व्यावसायिक-एसएमटी-रेखाः स्थापयितुं, परिपालने च साहाय्यं कृतवन्तः।
वयं आपूर्तिं कुर्मःएसएमटी यन्त्राणि, फीडर्, स्पेयर पार्ट्स्, मरम्मतसेवा चइत्यादीनां शीर्षब्राण्ड्-समूहानां कृतेयामाहा, फूजी, पैनासोनिक, जुकी, सैमसंग, एएसएम सिप्लेस् च.

भवान् उत्पादनस्य विस्तारं करोति वा द्रुत-फीडर-प्रतिस्थापनस्य आवश्यकता अस्ति वा, वयं वास्तविकसमाधानं प्रदामः — शीघ्रं, विश्वसनीयतया, व्यय-प्रभाविततया च ।